پوکی استخوان
علایم بالینی
توده استخوانی هر فرد معمولا در 30 تا 35 سالگی به بیشترین میزان خود میرسد. بعد از این سن ، کاهش توده استخوان به صورت یک روند طبیعی پیری آغاز میشود. 50 درصد افراد بیش از 65 سال سفید پوست استئوپروز داشته و فقط در 20 درصد از این افراد علایم بالینی وجود دارد. 30 درصد افرادی که به سن 75 سالگی رسیدهاند، دچار شکستگی ناشی از استئوپروز میشوند. شایع ترین این شکستگیها عبارتند از: مهرهها ، لگن ، گردن ، استخوان ران ، انتهای فوقانی بازو و انتهای تحتانی ساعد ، علاوه بر شکستگیها این بیماران از درد کمر ، پشت و قوزدار شدن پشت شکایت دارند. ولی مبتلایان از ضعف عمومی و ضعف عضلانی شکایتی ندارند.
در مراحل اولیه بروز پوکی استخوان، علایم به ندرت ظاهر میشود. پوکی استخوان در مراحل بعدی موجب شکستگی مفاصل ران ، کمر و ستون مهرهها که غالبا این اولین علامت است. این پنهان بودن بیماری را خطرناک تر می کند.
عوامل خطر قابل کنترل
وزن: وزن کم زنان بسیار لاغر که عادت ماهانه آنها را مختل کند، این خانمها در معرض خطر پوکی استخوان قرار میگیرند، (زنانی که دارای اضافه وزن هستند معمولا در معرض خطر نیستند ولی احتمال ابتلاء به ناراحتیهای دیگر در آنها زیادتر است).
ورزش نکردن: نداشتن فعالیت، کاهش توده استخوان را تسریع میکند. ورزش مناسب به افزایش مقدار استخوان و سلامتی بیشتر کمک میکند.
مصرف زیاد مشروب و یا نوشابههای کافئیندار: این مواد در استفاده بدن از کلیسم اختلال ایجاد میکنند.
کمبود کلسیم در برنامه غذایی: کلسیم استخوانها را قدرتمند میکند. اگر به قدر کافی کلسیم مصرف نمیکنید بدن شما سلولهای استخوانی را تخریب میکند تا کلسیم مورد نیاز خود را به دست آورد.
سیگار کشیدن: زنانی که سیگار میکشند بیشتر از خانمهایی که سیگار نمیکشند دچار پوکی استخوان میشوند.
بعضی داروهای تجویزی نظیر کورتیکواستروئیدهای خوراکی که معمولا برای درمان آسم و آرتروز مصرف میشود.
عوامل مستعد کننده:
شروع یائسگی: استروژن هورمون زنانهای است که از کاهش توده استخوان جلوگیری میکند. تولید استروژن در تخمدانها بعد از یائسگی متوقف میشود، در نتیجه از دست رفتن توده استخوان تسریع میشود. زنانی که یائسگی زودرس دارند (قبل از 45 سالگی)، مانند بانوانی که تخمدانهای آنها با جراحی از بدن خارج شده است، بیشتر در معرض ابتلاء به پوکی استخوان هستند.
سابقه خانوادگی: وراثت بر میزان تراکم استخوانهای شما و سرعت از دست رفتن آن تاثیر دارد.
استخوانهای کوچک: زنانی که دارای استخوانهایی کوچک بوده یا کوتاه قد و یا لاغر هستند به خاطر وجود تراکم استخوانی کمتر، به بروز پوکی استخوان مستعدترند.
پیشنیه قومی: زنان اروپای شمالی یا آسیایی تبار بیشتر در معرض ابتلاء به پوکی استخوان هستند.
بعضی بیماریها: بیماریهایی نظیر تیروئید، کلیه و برخی سرطانها ممکن است به پوکی استخوان منتهی شوند.
آزمایشهای سنجش تراکم استخوان
تنها آزمايشی که می تواند برای سنجش استحکام استخوان به کار برود ، تراکم سنجی ( دانسيتومتری) است. اين آزمايش مي تواند روی مچ دست يا ستون مهره ها انجام گيرد که ارزش تشخيصی هر دو ، يکسان است.
آزمايش سنجش تراکم استخوان بدون درد است و فقط چند دقيقه وقت می گيرد. در طی آن مقادير کمی از اشعه را از استخوان عبور می دهند. استخوان متراکمتر، پرتوکمتری را از خود عبور می دهد. اين سنجش پزشک را قادر می سازد تا ميزان استخوانی را که گرفتار پوکی است ارزيابی کند و در نتيجه استحکام استخوان را بسنجد.
چند توصیه:
پزشکان به خانم ها توصيه می کنند در سنين قبل از يائسگی بطور مرتب سالانه حداقل 1 تا 2 بار آزمايش تراکم استخوان را انجام دهند.
ويتامين D براي سلامت استخوان ها لازم است. اوقاتی را بيرون از خانه بگذرانيد تا آفتاب بتواند پوست شما را برای ساختن ويتامين D تحريک کند.
يک رژيم غذايي سر شار از کلسيم بسيار مفيد است. کلسیم يکی از اجزای سازنده استخوان است و غذای روزانه شما بايد حداقل حاوي 1200 تا 1500 ميلی گرم کلسيم باشد.
از عواملی مانند کشيدن سيگار و نوشيدن زياد قهوه و زندگی بی تحرک که احتمال بروز پوکی استخوان را زياد می کند پرهيز کنيد.
ورزش به استحکام استخوان کمک می کند . در حد اعتدال ورزش هايی مانند پياده روی ، دوچرخه سواری، شنا و نرمش را برای خود ترتيب دهيد.
شیوه درمان
در صورت مشخص بودن علت پوکی استخوان باید آن را درمان کرد. هدف از درمان ، جلوگیری از پیشرفت بیماری و کمک به بهبود آن است. تغییر در رژیم غذایی؛ مصرف مواد پروتئینی ، کلسیم مکمل ، املاح و ویتامینها و مخصوصا ویتامین D .
کلسی تونین ، از دست دادن استخوان را مهار میکند. تجویز استروژن یا استروژن همراه با پروژسترون و اندروژن و املاح فلوئور در درمان این بیماران موثر است. اگر چه از علایم هشدار دهنده مهم در شما بروز نکرده باشد، ممکن است مبتلا به پوکی استخوان شده باشید. گرچه پوکی استخوان را نمیتوان بطور قطعی درمان کرد، ولی درمان نسبی آن امکان پذیر است.
* مقدار روزانه کلسيمي که مصرف آن توصيه مي شود:
- زنان بالاي 40 سال: 1500 ميلي گرم در روز
- زنان و مردان بالاي 60 سال : 1200 ميلي گرم در روز